Renowacja energetyczna budynków w 2026 roku

Nowe przepisy, koszty i wyzwania dla branży

Renowacja energetyczna budynków a dyrektywa EPBD

Od audytu do projektu. Jak zaplanować skuteczną termomodernizację?

Materiały, instalacje i kontrola jakości. Gdzie powstają kosztowne błędy?

Finansowanie i perspektywy rynku. Co powinni wiedzieć inwestorzy i wykonawcy?

Nowe przepisy, koszty i wyzwania dla branży

Zmiany w unijnych przepisach, nowe zasady programu „Czyste Powietrze” i rosnące znaczenie jakości wykonania wpływają na rynek termomodernizacji w 2026 roku. Dla właścicieli nieruchomości oznacza to potrzebę dokładniejszego planowania inwestycji. Z kolei projektanci, producenci materiałów i wykonawcy muszą łączyć wiedzę techniczną z aktualną znajomością przepisów oraz zasad finansowania prac.

W centrum zmian znajduje się dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, znana jako EPBD. Wyznacza ona kierunek stopniowej poprawy efektywności energetycznej europejskiego zasobu budowlanego. Nie oznacza jednak, że każdy właściciel domu musi natychmiast przeprowadzić pełną termomodernizację. W praktyce znaczenie mają rodzaj nieruchomości, krajowe przepisy wdrażające dyrektywę oraz warunki konkretnych programów wsparcia.

Renowacja energetyczna budynków a dyrektywa EPBD

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 weszła w życie 28 maja 2024 roku. Państwa członkowskie miały czas na wdrożenie większości jej przepisów do krajowych porządków prawnych do 29 maja 2026 roku. Termin minął, a 15 lipca 2026 roku Komisja Europejska poinformowała o wszczęciu postępowań naruszeniowych wobec wszystkich 27 państw członkowskich z powodu niepełnego wdrożenia dyrektywy. Osobny, wcześniejszy termin dotyczył przepisów związanych z zakazem udzielania zachęt finansowych do instalowania kotłów na paliwa kopalne.

To ważny sygnał dla branży budowlanej. Państwa muszą kontynuować prace nad wdrożeniem regulacji, a przedsiębiorcy powinni śledzić zarówno przepisy unijne, jak i rozwiązania przyjmowane w Polsce. Sama dyrektywa wyznacza ramy i cele, ale konkretne obowiązki trzeba oceniać na podstawie odpowiednich przepisów oraz rodzaju budynku.

Głównym celem EPBD jest poprawa efektywności energetycznej budynków i stopniowe dążenie do bezemisyjnego zasobu budowlanego do 2050 roku. Regulacje obejmują między innymi renowację istniejących obiektów, wymagania dotyczące nowych budynków, wykorzystanie energii słonecznej, infrastrukturę dla zrównoważonej mobilności oraz rozwiązania wspierające monitorowanie i kontrolę instalacji technicznych. Nie wszystkie te wymagania dotyczą jednak każdego budynku w taki sam sposób.

Budynki mieszkalne: cele redukcji zużycia energii

W przypadku budynków mieszkalnych dyrektywa wyznacza krajową ścieżkę ograniczania średniego zużycia energii pierwotnej. Państwa członkowskie mają doprowadzić do jego zmniejszenia o co najmniej 16 proc. do 2030 roku oraz o 20–22 proc. do 2035 roku, zgodnie z metodą określoną w przepisach. Co najmniej 55 proc. redukcji ma wynikać z renowacji 43 proc. budynków mieszkalnych o najgorszej charakterystyce energetycznej.

Nie oznacza to jednak, że każdy dom musi osiągnąć identyczny wynik. Państwa mogą dostosowywać działania do krajowych warunków i wybierać środki prowadzące do realizacji celu. Właściciele powinni zatem sprawdzać wymagania odnoszące się do swojej nieruchomości, zamiast zakładać, że dyrektywa nakłada na wszystkich jednakowe obowiązki.

Budynki niemieszkalne: minimalne standardy energetyczne

Inne rozwiązanie przewidziano dla budynków niemieszkalnych. Dyrektywa wprowadza minimalne standardy charakterystyki energetycznej, czyli MEPS, oparte na progach ustalanych na poziomie krajowym. Regulacje mają doprowadzić do objęcia renowacją 16 proc. budynków niemieszkalnych o najgorszych parametrach do 2030 roku oraz 26 proc. do 2033 roku.

Właściciele biurowców, magazynów, obiektów handlowych i innych nieruchomości komercyjnych powinni więc sprawdzać wymagania odnoszące się do konkretnego rodzaju budynku, zamiast zakładać, że wszystkie obiekty podlegają jednakowym progom.

Nowe budynki i plany renowacji

Od 1 stycznia 2028 roku standard bezemisyjny ma obejmować nowe budynki należące do instytucji publicznych, a od 1 stycznia 2030 roku – wszystkie nowe budynki objęte dyrektywą. Szczegółowe obowiązki wynikają z jej przepisów i krajowych rozwiązań wdrażających.

Warto przy tym oddzielić cele regulacji od bezpośrednich obowiązków właścicieli. EPBD nie wprowadza ogólnego zakazu sprzedaży ani wynajmu budynków wyłącznie z powodu ich słabej charakterystyki energetycznej. Nie nakazuje też automatycznej, natychmiastowej renowacji każdego istniejącego domu. Zakres wymagań zależy od rodzaju obiektu oraz przyjętych przepisów krajowych.

Kolejnym elementem zmian są krajowe plany renowacji budynków. Państwa członkowskie mają przedłożyć ich ostateczne wersje do 31 grudnia 2026 roku. Dokumenty powinny przedstawiać stan zasobu budowlanego, cele na kolejne lata oraz planowane działania i potrzeby inwestycyjne. Dla przedsiębiorców będą źródłem informacji o kierunkach polityki renowacyjnej, choć same w sobie nie gwarantują określonej liczby zleceń ani poziomu przyszłego popytu.

Od audytu do projektu. Jak zaplanować skuteczną termomodernizację?

Dobra modernizacja zaczyna się od oceny stanu budynku, a nie od wyboru najpopularniejszego materiału izolacyjnego czy źródła ciepła. Inwestor powinien ustalić, gdzie obiekt traci energię, jakie instalacje wymagają poprawy i które działania przyniosą najlepszy efekt w konkretnych warunkach. Pomagają w tym oględziny, analiza zużycia energii, ocena instalacji oraz – zależnie od rodzaju inwestycji – audyt energetyczny.

Audyt pozwala porównać warianty modernizacji i uporządkować zakres prac. Może również pomóc ocenić, czy planowana wymiana źródła ciepła będzie uzasadniona bez wcześniejszego ograniczenia strat energii. W starszym budynku samo zamontowanie nowoczesnego urządzenia grzewczego nie musi rozwiązać problemu wysokich kosztów eksploatacji. Jeżeli ściany, dach, podłoga lub okna mają słabe parametry, obiekt nadal może potrzebować dużej ilości energii.

Zakres i kolejność prac powinny wynikać z audytu oraz stanu technicznego budynku. W wielu przypadkach warto najpierw ograniczyć straty ciepła, a następnie dobrać instalację grzewczą do zmienionego zapotrzebowania. Nie jest to jednak uniwersalny schemat dla każdej nieruchomości. Odpowiedni plan zależy między innymi od stanu konstrukcji, istniejących instalacji, możliwości technicznych oraz budżetu inwestora.

Najważniejsze obszary, które należy przeanalizować podczas planowania modernizacji:

• izolacja przegród zewnętrznych – ocieplenie ścian, dachu lub stropu może ograniczyć ucieczkę ciepła. Efekt zależy jednak od właściwego doboru materiałów i jakości wykonania;
• stolarka okienna i drzwiowa – nawet produkt o dobrych parametrach nie zapewni oczekiwanych rezultatów, jeśli ekipa nie zadba o prawidłowe osadzenie, szczelność połączeń i ograniczenie mostków termicznych;
• wentylacja– po uszczelnieniu budynku zmieniają się warunki wymiany powietrza, trzeba więc uwzględnić zarówno ograniczenie strat energii, jak i jakość powietrza wewnętrznego;
• źródło ciepła – dopiero po określeniu zapotrzebowania na energię warto dobrać urządzenia grzewcze, pompa ciepła może sprawdzić się w wielu budynkach, ale jej efektywność zależy między innymi od parametrów instalacji, temperatury zasilania i charakterystyki obiektu;
• etapowanie robót – jeśli inwestor nie może sfinansować całej modernizacji od razu, powinien zaplanować kolejność prac tak, aby uniknąć dublowania kosztów i utrudnień na kolejnych etapach.

W przypadku inwestycji objętych programem „Czyste Powietrze” trzeba dodatkowo sprawdzić aktualne warunki dofinansowania. Program wymaga audytu energetycznego oraz świadectwa charakterystyki energetycznej po zakończeniu przedsięwzięcia. Inwestor powinien wcześniej ustalić zakres wymaganej dokumentacji, terminy i sposób rozliczenia, aby uniknąć problemów na etapie składania wniosku o płatność.

Materiały, instalacje i kontrola jakości. Gdzie powstają kosztowne błędy?

Efektywność energetyczna zależy nie tylko od parametrów materiałów, ale również od jakości projektu i wykonania. Wybór izolacji o dobrych właściwościach nie zrekompensuje błędów montażowych. Dlatego wykonawcy powinni zwracać uwagę na zgodność produktów z dokumentacją, prawidłowe przygotowanie podłoża, sposób mocowania i szczelność całego układu.

Najczęstsze obszary ryzyka na budowie to:

• mostki termiczne, mogą występować przy balkonach, nadprożach, połączeniach ścian ze stropami oraz wokół okien i drzwi. W tych miejscach ciepło może uciekać szybciej niż przez pozostałą część przegrody. Nieprawidłowe rozwiązania zwiększają straty energii, a w sprzyjających warunkach mogą prowadzić do kondensacji wilgoci i rozwoju pleśni;
• niewłaściwe przygotowanie podłoża i montaż, pominięcie części prac, niedokładne wykonanie detali lub nieprzestrzeganie zaleceń producentów może prowadzić do reklamacji i kosztownych napraw;
• przewymiarowanie urządzeń grzewczych, po termomodernizacji zapotrzebowanie budynku na ciepło może się zmienić. Jeżeli projektant nie uwzględni tej zmiany, źródło ciepła może mieć niewłaściwie dobraną moc;
• brak koordynacji branż, prace przy izolacji, oknach i instalacjach trzeba planować wspólnie, zamiast traktować je jako niezależne zadania.

Kontrola jakości nie powinna ograniczać się do oględzin gotowej elewacji. W zależności od zakresu inwestycji warto dokumentować kolejne etapy robót, sprawdzać zastosowane materiały i kontrolować newralgiczne miejsca przed ich zakryciem. Przydatne mogą być także badania termowizyjne, pod warunkiem że zostaną przeprowadzone w odpowiednich warunkach, a wyniki zinterpretuje osoba posiadająca właściwą wiedzę. Termowizja może pomóc zlokalizować niektóre nieprawidłowości, ale sama nie zastępuje projektu, pomiarów ani fachowej oceny technicznej.

Podobnej staranności wymaga dobór instalacji grzewczej. Ważne są nie tylko moc urządzenia, ale także regulacja instalacji, konfiguracja sterowania i prawidłowe uruchomienie systemu. Nie można też pomijać wentylacji. Ograniczenie niekontrolowanego przepływu powietrza przez nieszczelności nie oznacza, że należy ograniczyć niezbędną wymianę powietrza w pomieszczeniach.

Dla producentów i dostawców materiałów oznacza to potrzebę zapewniania odpowiedniej jakości produktów oraz rzetelnej dokumentacji technicznej. Wykonawcy mogą natomiast budować przewagę konkurencyjną dzięki kompetencjom, terminowości i umiejętności koordynowania prac. W przypadku kompleksowej renowacji współpraca projektantów, audytorów, instalatorów i ekip budowlanych ma bezpośrednie znaczenie dla jakości końcowego rezultatu.

Finansowanie i perspektywy rynku. Co powinni wiedzieć inwestorzy i wykonawcy?

Koszt kompleksowej modernizacji może być wysoki, dlatego inwestorzy często łączą środki własne z dostępnymi formami wsparcia. W Polsce jednym z ważnych instrumentów pozostaje program „Czyste Powietrze”. Zmiany obowiązujące od 20 lipca 2026 roku mają ułatwić korzystanie z dotacji w określonych sytuacjach, zwiększyć wsparcie na wybrane prace i wydłużyć czas realizacji robót objętych prefinansowaniem. Nowe zasady dotyczą wniosków składanych od tej daty.

Najważniejsze zmiany w programie:

• wyjątki od zasady trzyletniego okresu własności nieruchomości tj. określonych sytuacjach program dopuszcza krótszy okres posiadania nieruchomości, zgodnie ze szczegółowymi warunkami;
• wyższe limity jednostkowe tj. maksymalne kwoty dotacji na wybrane prace termomodernizacyjne wzrosły o 10 proc;
• więcej czasu na prace objęte zaliczką tj. termin wykonania tego zakresu wydłużono ze 120 do 180 dni;
• szersze możliwości potwierdzania wykonania prac tj. zmiany przewidują ułatwienia w uzyskiwaniu wymaganej dokumentacji.

Zmiany nie oznaczają jednak, że wszyscy wnioskodawcy otrzymają wyższe dofinansowanie całej inwestycji. Nadal obowiązują określone kryteria dochodowe, limity kosztów kwalifikowanych, zasady dotyczące dokumentacji oraz wymóg spełnienia warunków programu. Łączne limity dotacji pozostają na poziomie do 33,2 tys. zł w podstawowym, 58,1 tys. zł w podwyższonym i 83 tys. zł w najwyższym poziomie dofinansowania. Przed rozpoczęciem prac warto sprawdzić aktualny regulamin i upewnić się, że planowany zakres inwestycji kwalifikuje się do pomocy.

Istotne są także zasady dotyczące źródeł ciepła. Zgodnie z informacjami programu do końca 2026 roku obowiązuje okres przejściowy w odniesieniu do ogrzewania elektrycznego innego niż pompy ciepła. Od 2027 roku program nie będzie wspierał tego rodzaju ogrzewania, w tym między innymi mat grzewczych, kotłów elektrycznych i grzejników elektrycznych. Nie należy przy tym utożsamiać braku dotacji z zakazem stosowania danego urządzenia. Chodzi o warunki uzyskania wsparcia w ramach programu.

Dodatkowym instrumentem pozostaje ulga termomodernizacyjna. Osoba uprawniona może odliczyć kwalifikowane wydatki do limitu 53 tys. zł. Odliczenie podlega jednak określonym warunkom, a wydatki sfinansowane lub zwrócone w ramach dotacji nie mogą być ponownie odliczone w zakresie wskazanym w przepisach. Przed rozliczeniem warto sprawdzić aktualny wykaz materiałów, urządzeń i usług oraz zasady łączenia ulgi z innymi formami wsparcia.

Dla firm budowlanych i instalacyjnych rozwój renowacji energetycznej oznacza szansę na poszerzenie oferty, ale również większą odpowiedzialność. Inwestorzy potrzebują nie tylko ekip wykonujących ocieplenie, lecz także specjalistów, którzy potrafią współpracować z audytorem, dobrać rozwiązania do budynku, zaplanować etapy inwestycji i przygotować dokumentację. Warto zatem rozwijać kompetencje, aktualizować wiedzę o produktach i wymaganiach oraz jasno informować klientów o możliwych rezultatach.

Przedsiębiorcy powinni jednocześnie ostrożnie prognozować popyt. Cele unijne wyznaczają kierunek zmian, ale nie przesądzają o liczbie zleceń w konkretnym regionie ani o tempie rozwoju rynku. Na decyzje inwestorów wpływają również dochody gospodarstw domowych, dostępność finansowania, ceny energii, koszty robót i sytuacja gospodarcza. Dlatego stabilną pozycję mogą budować firmy, które łączą kompetencje techniczne z przejrzystą wyceną, terminowością i rzetelną obsługą.

Renowacja energetyczna budynków w 2026 roku wymaga więc spojrzenia szerszego niż sama wymiana źródła ciepła czy docieplenie ścian. Przepisy europejskie wyznaczają długofalowy kierunek, krajowe programy określają warunki wsparcia, a jakość projektu i wykonania wpływa na praktyczny efekt inwestycji. Dla właścicieli oznacza to potrzebę świadomego planowania, a dla projektantów, producentów i wykonawców – konieczność rozwijania kompetencji i współpracy.

Bibliografia:

1. Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej, Dyrektywa (UE) 2024/1275 w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, tekst skonsolidowany: EUR-Lex – tekst dyrektywy
2. Komisja Europejska, The Commission calls on EU countries to transpose the reinforced rules on the energy performance of buildings, 15 lipca 2026 r.: Komisja Europejska – komunikat
3. Komisja Europejska, Energy Performance of Buildings Directive: Komisja Europejska – informacje o dyrektywie EPBD
4. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Nowy program Czyste Powietrze – pytania i odpowiedzi, zasady obowiązujące od 20 lipca 2026 r.: Czyste Powietrze – pytania i odpowiedzi
5. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Rozwijamy program Czyste Powietrze. Wprowadzamy korzystne zmiany, 20 lipca 2026 r.: NFOŚiGW – komunikat o zmianach
6. Ministerstwo Finansów, Ulga termomodernizacyjna – kto i ile może odliczyć: Podatki.gov.pl – ulga termomodernizacyjna