GMO w Europie pod lupą – Polska pcha reformę do przodu

GMO w Europie pod lupą – Polska pcha reformę do przodu

Polska prezydencja jako motor zmian

Znaczenie genetycznie modyfikowanych roślin dla Europy

Podział na kategorie roślin NGT

Kompromis polski

Opinie ekspertów i organizacji pozarządowych

Wyzwania dla branży hodowlanej

Przyszłość deregulacji NGT w Europie

GMO w Europie pod lupą – Polska pcha reformę do przodu

Polska wniosła nowy impuls w sprawie deregulacji genetycznie modyfikowanych roślin w Europie. Dzięki umieszczeniu tej kwestii na liście priorytetów prezydencji, temat wraca na polityczne tory. Komisja Europejska zaproponowała reformę w 2023 roku, lecz jej wdrożenie dotąd stało w miejscu. Parlament Europejski osiągnął wspólne stanowisko w kwietniu 2024 roku, ale rządy państw członkowskich nie wypracowały jeszcze kwalifikowanej większości. Bez tego nie mogą rozpocząć się rozmowy trójstronne, które otworzyłyby drogę do wprowadzenia przepisów w życie.

Polska prezydencja jako motor zmian

Dyplomaci podkreślają, że Polska stara się pełnić rolę uczciwego pośrednika. Warszawa przedstawiła kompromisowy tekst w styczniu, który został omówiony podczas spotkania grupy roboczej Rady ds. zasobów genetycznych i innowacji w rolnictwie 14 lutego.

Komentarze państw członkowskich napłyną w ciągu najbliższych miesięcy. Jeśli rozmowy zakończą się sukcesem, wyniki mogą trafić na posiedzenie Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa . Jednak w tej sprawie nic nie jest przesądzone – problem pozostaje mocno podzielony.

Znaczenie genetycznie modyfikowanych roślin dla Europy

Eksperci wskazują, że gene editing i rośliny edytowane genetycznie mogą przynieść znaczące korzyści dla bezpieczeństwa żywnościowego i konkurencyjności Europy. Nowoczesne techniki genomowe pozwalają projektować lub ulepszać cechy roślin, zwiększając odporność na choroby, suszę i powodzie oraz poprawiając wartość odżywczą plonów.

Bayer oraz inne firmy biotechnologiczne podkreślają, że brak dostępu do NGT może osłabić europejską pozycję na globalnym rynku. „Podczas gdy USA i Chiny szybko rozwijają edycję genomu, udział UE w badaniach i inwestycjach spada. Sprzyjające regulacje są kluczowe, by nadrobić lukę innowacyjną” – mówi rzecznik koncernu.

Podział na kategorie roślin NGT

Komisja Europejska zaproponowała dwa poziomy regulacji roślin edytowanych genetycznie:

• Kategoria 1: rośliny podobne do tych uzyskiwanych tradycyjnymi metodami hodowlanymi – zwolnione z przepisów GMO;
• Kategoria 2: wszystkie inne rośliny NGT – podlegają pełnym regulacjom GMO.

Rozróżnienie wywołało kontrowersje. Krytycy wskazują na brak przejrzystości dla konsumentów, możliwość utraty prawa państw do zakazu uprawy oraz problem patentowania. Europosłowie wprowadzili zakaz patentów dla Kategorii 1, aby chronić rolników przed monopolizacją nasion przez międzynarodowe koncerny.

Kompromis polski

Propozycja Polski stara się zachować równowagę między innowacją a dostępem do materiału hodowlanego. Projekt rozróżnia patentowanie procesów technologicznych od patentowania cech użytkowych roślin. Państwa członkowskie zyskują również możliwość ograniczenia lub zakazu uprawy roślin Kategorii 1.

Opinie ekspertów i organizacji pozarządowych

Opinie pozostają podzielone. Mute Schimpf z Friends of the Earth Europe wskazuje na wyraźną mniejszość blokującą, w skład której wchodzą Francja, Niemcy, Rumunia, Grecja, Austria, Węgry, Chorwacja i Słowacja.

Krytycy podkreślają, że projekt nie rozwiązuje problemu ryzyka dla roślin Kategorii 1 ani nie ocenia wpływu na dostęp rolników i hodowców do materiału genetycznego. Nina Holland z Corporate Europe Observatory przestrzega, że brak oceny ryzyka może zwiększyć dominację korporacji w łańcuchu żywnościowym i ograniczyć różnorodność upraw.

Wyzwania dla branży hodowlanej

Hodowcy wskazują, że celem powinno być maksymalne rozpowszechnianie innowacji przy najniższych kosztach transakcyjnych. Petra Jorasch z Euroseeds ostrzega, że opcja rezygnacji państw członkowskich z Kategorii 1 może zablokować dostęp hodowców i rolników do innowacji NGT.

Przyszłość deregulacji NGT w Europie

Polska prezydencja dąży do kompromisu, ale temat pozostaje kontrowersyjny. Kluczowe kwestie to: patentowanie, prawo państw członkowskich do zakazu uprawy, bezpieczeństwo żywności oraz różnorodność roślin. Sukces reformy może otworzyć drogę do nowoczesnego rolnictwa w Europie, zwiększając konkurencyjność i bezpieczeństwo żywnościowe.

Eksperci zgodnie wskazują, że deregulacja genetycznie modyfikowanych roślin w Europie wymaga ostrożności, ale jednocześnie stanowi szansę na rozwój nowoczesnej biotechnologii i zrównoważonego rolnictwa.